Jan Groenendaal
Reprise als metafoor voor organisatievraagstukken
In de muziek betekent een reprise dat een eerder thema terugkomt (hoofdvorm of Sonatevorm), maar meestal in een, net wat ander jasje. De context is veranderd, de luisteraar is door het voorgaande veranderd en soms is de harmonie anders of krijgt het thema een geheel nieuwe betekenis.
Het lijkt sterk op hoe organisaties omgaan met terugkerende knelpunten of patronen.
Veel organisaties denken dat ze “nieuwe” knelpunten hebben in de vorm van samenwerking, leiderschap, innovatie en werkdruk. Maar vaak zijn het reprises van oudere patronen in een nieuwe context.
Net als in de muziek komt hetzelfde motief terug, maar anders geïnstrumenteerd.
Eerder speelt een conflict tussen verschillende afdelingen. Later verschijnt hetzelfde conflict over bijvoorbeeld data-eigenaarschap of AI-beleid.
De melodie verandert nauwelijks maar alleen het arrangement van knelpunten wijzigt in de moderne tijd van nu.
Collectief geheugen
In een muziekstuk herkent de luisteraar direct de reprise zodra deze zich aandient.
In organisaties herkennen medewerkers vaak ook (oude) patronen of stugge patronen.
In organisaties hoort men dan vaak zeggen: “Dit hebben we vijf jaar geleden ook geprobeerd” of “hier hebben we al beleid over geschreven maar dit is in de onderste la terecht gekomen”.
Het geheugen beïnvloed het reageren van mensen op veranderingen.
Timing en spanning
Een reprise werkt omdat er vooraf ontwikkeling en spanning is geweest. Organisaties hebben ook cycli genoemd als groei, complexiteit, herstructurering en vereenvoudiging.
De ene dirigent benadert een reprise anders dan een volgende dirigent. Tegelijk kan ook een management hetzelfde organisatievraagstuk anders “lezen”.
Denk hierbij aan onderwerpen zoals cultuurknelpunten, structuurknelpunten, communicatieknelpunten en machtsvraagstukken.
Reprise nooit een exacte herhaling van een voorgaand thema
De grootste les die wij hieruit misschien kunnen leren is dat organisaties zelden identieke situaties reproduceren. Mensen veranderen, markten veranderen, de wereld veranderd en de technologieën veranderen. Daardoor is elke “reprise” tegelijk herkenbaar en nieuw.
Filosofisch doet het denken aan het idee dat geschiedenis zich niet letterlijk herhaalt, maar dat het “nieuwe” “rijmt” op de geschiedenis.
En daarbij spreek ik de wens uit dat het “rijmen” op de geschiedenis zich verbindt met het “leren van fouten” waardoor de reprise zich presenteert in een volmaakte klank en in een gecorrigeerd verleden (tweede kans).
Is naar jouw idee de reprise ook herkenbaar in het thema waar het mee begon?
Jan Groenendaal
