Jan Groenendaal
Polyfonie vraagt structuur
Polyfonie is een muziekstijl die gekenmerkt wordt door meerstemmigheid. Hier klinken meerdere gelijkwaardige en onafhankelijke melodieën tegelijk. Dit in tegenstelling met homofonie waar een hoofdmelodie wordt begeleid. De canon en de fuga zijn mooie voorbeelden om hierbij te noemen. De techniek is ontstaan in de middeleeuwse kerkmuziek. Hoogtepunt van deze ontwikkeling was te noemen in de renaissance en de barok (zoals Bach). Het woord polyfonie komt uit het Grieks (veel stemmen).
Kenmerken van de polyfonie:
- Gelijkwaardigestemmen: Alle melodische lijnen zijn belangrijk en hebben een eigen betekenis (verhaal)
- Contrapunt: De stemmen bewegen vaak volgens strikte regels (contrapunt) en imiteren elkaar
- Oorsprong: Ontstond in de 11e eeuw met het organum en bloeide in de late middeleeuwen en renaissance
Hoe gaat de dirigent om met polyfonie
Dirigenten dirigeren polyfonische muziek vaak zonder dirigeerstok. Het leiden van een vocaal-ensemble a cappella, waarbij het neerkomt op primaire melodische expressie in alle stemmen van een polyfoon geheel , geschiedt in het algemeen beter zonder stok. Hier wordt de buiging van hand, arm en pols ingezet. De bewegingen van de leider moeten hiermee de uitvoering van de uitvoerders voldoende duidelijk maken.
Polyfonie is te herkennen in organisaties
Zoals polyfonie in elke stem haar een eigen melodische lijn heeft zo heeft elke medewerker of elk team een eigen rol, expertise en perspectief in de organisatie.
Elke medewerker in de organisatie is van belang. Ook de schoonmaker en de klusjesman. Niemand is slechts “achtergrond”. Elke stem in de organisatie (polyfonie) draagt daadwerkelijk en inhoudelijk bij aan het eindresultaat.
In de muziek klinkt polyfonie goed wanneer stemmen op elkaar reageren en elkaar niet wegdrukken (geen concurrentie).
In organisaties werkt het goed wanneer afdelingen afstemmen, luisteren en elkaar niet wegdrukken. In organisaties noemt men dit ook wel eilandencultuur.
Harmonie ontstaat niet door gelijkheid maar door goede afstemming.
In voetbalelftallen zie je regelmatig dat een elftal te veel uit sterspellers bestaat (sterensemble). Er geen afstemming plaats vindt en elke speler afzonderlijk zijn/haar eigen doelen nastreeft.
Dit zal nooit leiden tot succes van zo’n team.
In de polyfonie (bijvoorbeeld bij Bach) is er vaak geen dominante melodie, maar wel structuur. In moderne organisaties zie je hetzelfde bij dienend of faciliterend leiderschap.
De leider is geen solo-instrument, maar de dirigent die ruimte creëert.
Polyfonie laat verschillende melodieën tegelijk bestaan, soms zelfs met spanning. Organisaties hebben verschillende belangen, meningen en doelen die niet altijd gelijk lopen.
Spanning is hierbij geen probleem maar een bron van creativiteit.
Een organisatie als polyfonie
Meerdere autonome stemmen die, binnen een gedeeld kader, samen betekenisvolle samenklank creëren
Voel jij je al onderdeel van de polyfonie in je loopbaan of maatschappelijke positie?
