Jan Groenendaal
Het fenomeen van de Enharmoniek
In de muziek komt het voor dat een noot dezelfde hoogte heeft maar een andere benaming. Een voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld de Cis en de Des of de Gis en de As.
De benaming van de noot is verschillend maar de toonhoogte is hetzelfde.
De drieklank des-eis-gis is de 6e trap op de f maar enharmonisch gelijk met de drieklank cis-eis-gis, die o.a. beschouwd kan worden als de 5e trap van Fis.
Door enharmonische verwisseling van deze drieklank kan gemoduleerd (verhoogd) worden van f naar Fis.
Horen en gehoord worden
In de communicatie gebeurt het maar al te vaak dat de gesproken taal door de “zender” in een andere toonsoort wordt begrepen door de ontvanger. Soms liggen woorden dicht bij elkaar en is de boodschap, net als toonsoorten, lastiger uit elkaar te halen. Dit resulteert in het langs elkaar heen praten.
Hierdoor ontstaan er in de praktijk vaak misverstanden in zowel het zakelijke leven alsook in het sociale en privé leven.
Net als een muzikant kan struikelen over enharmonische spelling, kunnen mensen in organisaties:
– langs elkaar heen praten
– denken dat iets “nieuw” is terwijl het een andere term wordt gebruikt voor iets wat er al is.
De context bepaalt de naam
In de muziek kiest de toonsoort of harmonische logica voor Cis of Des (zelfde noot). In organisaties doen cultuur, macht en geschiedenis hetzelfde: wat de een “strategie” noemt, heet elders “beleid; wat hier “innovatie” is, heet daar “verbetering”.
Het risico zit hier in de taalverwarring. Net als bij enharmonische notatie kunnen mensen denken dat er iets nieuw of anders gebeurt. En dit terwijl het slechts een andere spelling is.
Daardoor ontstaan misverstanden, overlap en soms onnodige conflicten.
Tegelijkertijd doet de naam er toe. In muziek is enharmoniek essentieel voor analyse: in organisaties bepaalt benaming toegang tot budget, status en invloed. Het klinkt hetzelfde, maar het werkt anders.
Organisaties zijn vaak enharmonisch: anders benoemd maar gelijk uitgevoerd. En precies datgene bepaald hoe effectief mensen samenwerken.
In organisaties is veel verschil slechts een andere spelling.
De organisatie speelt dezelfde noot, onder een andere naam. Verschillend geschreven maar hetzelfde geluid.
Voel jij je al begrepen in de enharmoniek van de organisatie of blijf je qua toonhoogte op verschillende toonladders communiceren?
Jan Groenendaal
