Jan Groenendaal

Reprise als metafoor voor organisatievraagstukken

In de muziek betekent een reprise dat een eerder thema terugkomt (hoofdvorm of Sonatevorm), maar meestal in een, net wat ander jasje. De context is veranderd, de luisteraar is door het voorgaande veranderd en soms is de harmonie anders of krijgt het thema een geheel nieuwe betekenis.

Het lijkt sterk op hoe organisaties omgaan met terugkerende knelpunten of patronen.

Veel organisaties denken dat ze “nieuwe” knelpunten hebben in de vorm van samenwerking, leiderschap, innovatie en werkdruk. Maar vaak zijn het reprises van oudere patronen in een nieuwe context.
Net als in de muziek komt hetzelfde motief terug, maar anders geïnstrumenteerd.

Eerder speelt een conflict tussen verschillende afdelingen. Later verschijnt hetzelfde conflict over bijvoorbeeld data-eigenaarschap of AI-beleid.
De melodie verandert nauwelijks maar alleen het arrangement van knelpunten wijzigt in de moderne tijd van nu.

Collectief geheugen

In een muziekstuk herkent de luisteraar direct de reprise zodra deze zich aandient.
In organisaties herkennen medewerkers vaak ook (oude) patronen of stugge patronen.

In organisaties hoort men dan vaak zeggen: “Dit hebben we vijf jaar geleden ook geprobeerd” of “hier hebben we al beleid over geschreven maar dit is in de onderste la terecht gekomen”.

Het geheugen beïnvloed het reageren van mensen op veranderingen.

Timing en spanning

Een reprise werkt omdat er vooraf ontwikkeling en spanning is geweest. Organisaties hebben ook cycli genoemd als groei, complexiteit, herstructurering en vereenvoudiging.
De ene dirigent benadert een reprise anders dan een volgende dirigent. Tegelijk kan ook een management hetzelfde organisatievraagstuk anders “lezen”.
Denk hierbij aan onderwerpen zoals cultuurknelpunten, structuurknelpunten, communicatieknelpunten en machtsvraagstukken.

Reprise nooit een exacte herhaling van een voorgaand thema

De grootste les die wij hieruit misschien kunnen leren is dat organisaties zelden identieke situaties reproduceren. Mensen  veranderen, markten veranderen, de wereld veranderd en de technologieën veranderen. Daardoor is elke “reprise” tegelijk herkenbaar en nieuw.

Filosofisch doet het denken aan het idee dat geschiedenis zich niet letterlijk herhaalt, maar dat het “nieuwe” “rijmt” op de geschiedenis.

En daarbij spreek ik de wens uit dat het “rijmen” op de geschiedenis zich verbindt met het “leren van fouten” waardoor de reprise zich presenteert in een volmaakte klank en in een gecorrigeerd verleden (tweede kans).

Is naar jouw idee de reprise ook herkenbaar in het thema waar het mee begon?

Jan Groenendaal

Het bericht Reprise als herkenning van het eerdere thema verscheen eerst op De Professionele Inspirator.

Jan Groenendaal

De sprong van Scholten als noodzakelijk instrument om je keuze te kunnen bepalen. Je herkent het wel. Je wil een nieuwe auto kopen maar er zijn zoveel kleuren. Welke kleur past bij jou.
Zwart, rood, wit of welke kleur dan ook. Je twijfels gaan alle kanten op. Je weegt af, je stelt kleuren tegenover elkaar en je twijfels laat je aan het woord.
Maar wat bepalend is dat is niet zeker maar op een bepaald moment weet je het: het wordt de groene kleur. Dat is de sprong van Scholten.

Muzikale herkenning

In de muziek is de sprong van Scholten ohh zo herkenbaar. Van toonsoort naar toonsoort, zoekend naar de juiste hoogte. Maar op een gegeven moment is het helder. Je compositie moet in de toonsoort plaats vinden die voor jou bevestigend is.
En dan hoor je hoe de zoektocht naar een vaste toonsoort een mooi onderdeel is van het geheel. De zoektocht is een prachtig onderdeel bij het maken van de juiste keuze. Het is zeker geen verloren tijd maar een investering om tot de juiste keuze te komen.

Je loopbaan als zoektocht naar “die” leuke baan

Je weet welk beroep je voorkeur heeft maar je twijfelt. Dan neem je toch maar een baan aan met veel mitsen en maren. Vervolgens stop je er weer mee en neem je een andere baan aan.
Maar steeds ontbreekt dat ene: “het plezier in je werk en het inzetten van jouw sterk ontwikkelde competenties”. Door het uitvoeren van de verschillende banen, die voor jou deels goed voelen, weet je ineens wat het moet worden. Alle puzzelstukjes vallen in elkaar. De herkenbare sprong van Scholten. En dan volgt vaak een gerichte opleiding die je verder brengen.

Organisatieverandering met herkenbaar fenomeen: de sprong van Scholten

Bestuurders van organisaties voelen dat ze willen veranderen. Maar veranderen is niet gemakkelijk. Het kan onrust geven, onzekerheid en twijfels. Maar op een bepaald moment weten bestuurders hoe ze het aan moeten pakken. Het worden bijvoorbeeld kleine stapjes in verandering, veranderen per afdeling of grootschalige aanpak met ongekende hoogten.
De juiste keuze is gemaakt en de sprong van Scholten is genomen.

Uit bovenstaande blijkt dat het “twijfeltraject” eigenlijk best z’n charme heeft. In de muziek kun je dit duidelijk waarnemen en horen, in je loopbaan wordt het gezien als een aangenaam ervaringstraject (meestal achteraf) en bij organisatieverandering komen deze keuzes tot stand door twijfel, berichtgeving en besluitvorming met elkaar af te wegen om uiteindelijk tot de juiste beslissing te komen.

De sprong van Scholten helpt mee intrinsieke beslissingen te kunnen nemen. Je staat achter je keuzes en je heb jezelf overtuigt van jouw keuzes. Dit helpt je om er achteraf niet op terug te keren. Het is tenslotte een keuze die overwogen is genomen. Om die reden neem je het jezelf ook niet kwalijk dat je deze keuze hebt gemaakt. Dit geeft ook rust.

Sta jij al weer snel op het punt om weer een keuze te moeten/mogen maken, wellicht met hulp van de sprong van Scholten?

Jan Groenendaal

Het bericht De sprong van Scholten verscheen eerst op De Professionele Inspirator.

Jan Groenendaal

Staccato in de muziek wordt aangegeven met een punt boven de te spelen noot. Op die noot krijgt de muzikant het signaal dat noten kort, los van elkaar en duidelijk afgebakend gespeeld moeten worden. Dit in tegenstelling tot legato noten die juist vloeiend en aan elkaar verbonden gespeeld moeten worden.

Organisaties in verandering met een staccato aanpak

Een organisatie (groot of klein) in verandering zal er vaak voor kiezen om het veranderingsproces in kleinere en doelgerichte stappen uit te zetten. Zoals staccato-noten geen lange verbindingen hebben zo bestaat een veranderingstraject vaak uit kleine, vaak afgebakende acties. Deze zijn te herkennen aan Pilots, sprints en experimenten.
Dit in plaats van lange en doorlopende veranderingen.
Met kleine stapjes realiseer je resultaat en behaal je uiteindelijk succesvol het beoogde doel. Grote stappen bevatten barrières en hindernissen.

Elke staccato-noot heeft een eigen nadruk. Vaak geeft het ook extra aandacht omdat het binnen een muziekstuk opvalt, de noot een andere kleur heeft en het ritme daardoor van invloed is.
In veranderende organisaties betekent dat een heldere focus per (kleinere) stap, de volgorde van belangrijkheid en het geven van expliciete aandacht.

Het ritme en tempo van de veranderingen

Staccato noten in de muziek geven energie en tempo die vergelijkbaar kunnen zijn met organisaties in verandering. Vergelijkbare onderdelen hierin zijn de ritmische cadans van acties, de evaluatie en het bijsturen.
Tussen elke staccato noot zit ruimte/stilte. In veranderende organisaties wordt deze stilte gebruikt als reflectieruimte en momenten om te leren, feedback op te halen en de richting aan te passen.
Een organisatie die veranderd doet dat veelvuldig in bewuste, korte en krachtige stappen met duidelijke pauzes om te leren en bij te sturen. Dit in tegenstelling tot een lange en vloeiende transformatie.

Het orkest en de verwachting van de luisteraar

Het orkest zit in de concertzaal, de luisteraar verwacht een vloeiende melodie met lange lijnen. De dirigent tikt af en de muzikanten zetten de eerste toon aan.
Maar in plaats van een vloeiende melodie spelen de muzikanten staccato (scherpe noten. Tussen elke noot zit een fractie van stilte. De luisteraar is verrast.

Zo wordt een organisatie in verandering ook ervaren door haar klanten en de omgeving, Elke noot is een beslissing, een experiment, een nieuwe werkwijze. Ze zijn bewust kort, duidelijk en krachtig gespeeld.

Een pilot hier, een team dat iets nieuws probeert daar. Niet alles loopt naadloos in elkaar over. En dat is juist de bedoeling. Want in de kleine stiltes ertussen gebeurt iets belangrijks. Mensen luisteren kijken om zich heen en stemmen opnieuw af. Maar belangrijk is dat mensen zich gaandeweg aanpassen aan de nieuwe richting/koers die wordt ingezet.
Veranderen kost tijd en meegaan met deze verandering kost inzet en energie.

Langzaam ontstaat er uit die losse noten een nieuw ritme. Geen lange, veilige melodie meer maar een levendig spel van acties en pauze.

De kracht van de verandering

En daar zit nu de kracht van de verandering. Niet in een doorlopende lijn van muzieknoten (lees veranderingen) maar in het durven spelen van duidelijke, korte noten en het benutten van de stilte tussen de noten

Herken jij je in de staccato noten en heeft jouw organisatie de nieuwe koers al in gezet?

Jan Groenendaal

Het bericht Staccato als handboek voor organisaties in verandering verscheen eerst op De Professionele Inspirator.

Jan Groenendaal

Persoonlijk vind ik het “tooncentrum” in de muziek een fascinerend fenomeen. Het is de “thuisbasis” van een muziekstuk. Bij een muziekstuk in D majeur voelt de noot D het punt waar alles zich naartoe wil bewegen en dit het centrum is waar het om draait. Het geeft in het luisteren (maar ook in het componeren) structuur, rust en herkenning.

Je loopbaan is het pad dat je volgt in werk en ontwikkeling. Dit kan bestaan uit verschillende banen (korte baantjes), rollen en ervaringen. Maar er is een rode draad te vinden in deze verkenningsrollen. Het tooncentrum kun je zien als “jouw kern” of richting. Net zoals het hierin de muziek draait om een centrale toon, draait een loopbaan vaak om je waarden, talenten of interesses.

Modulaties in de muziek kun je vergelijken met de veranderingen in je carrière

In de muziek komt het vaak voor dat tijdelijk van tooncentrum wordt gewisseld. In je loopbaan kun je ook van baan of sector wisselen, zonder je kern helemaal kwijt te raken.
Je tooncentrum wordt eigenlijk vast gehouden en bewaakt door je sterke competenties. Hierdoor voelt het veelal aan als “in je eigen kracht staan. Wetend wat je echt wil maar ook wetend waar je goed in bent.

Uit de toon vallen of mismatch in werk

Als iets niet past bij het tooncentrum, klinkt het “verkeerd”, vals en niet acceptabel voor het oor. in je loopbaan voelt werk dat niet bij je past ook zo.
Maar naast dat het zo voelt straal je het ook uit in gedrag en mimiek. Je gehele houding, attitude en uitstraling verklappen eigenlijk hoe je in de wedstrijd zit.

Kort gezegd is je tooncentrum in je loopbaan datgene waar je steeds weer op terug komt. Je motivatie, talenten en wat voor jou betekenisvol werk is maakt dat je “jouw draai” kunt vinden.

Heb jij het tooncentrum van jouw carrière al ontdekt?

Jan Groenendaal

Het bericht Tooncentrum in de muziek versus je carrière verscheen eerst op De Professionele Inspirator.

Jan Groenendaal

De Cantus Firmus is een muzikale term en komt uit de geschiedenis van de muziek. Het betekent letterlijk “vaste melodie”. Of ook wel “uitkomende stem” genoemd.
Het is een bestaande melodie die de basis vormt en waar andere stemmen omheen worden gebouwd.

Dit zou je kunnen vergelijken met een organisatie. De Cantus Firmus kun je in een organisatie zien als een metafoor voor een stabiele kern waar de rest omheen beweegt.
Maar ook in je eigen levensloop/loopbaan is deze metafoor toe te passen.
Welke rode draad volg je in je leven en wat beweegt zich daar omheen om dit mogelijk te maken.

De Cantus Firmus kun je in beide gevallen zien als een kernvisie of de missie. In de muziek blijft de Cantus Firmus meestal langzaam en stabiel, terwijl andere stemmen variëren. In een organisatie of je eigen leven is dit ook heel duidelijk te herkennen.

Is jouw missie om je te oriënteren op je sterkste kwaliteiten en competenties? Dan is dat je Cantus Firmus van jouw levensloop. Maar omdat te realiseren draait er veel omheen. Zo moeten er financiën worden gerealiseerd, moeten er faciliteiten worden gecreëerd en zal de dagindeling daarop moeten worden aangepast.

Je zou ook kunnen zeggen dat de “focus” op jouw sterke competenties te vergelijken is met de Cantus Firmus.

Ook je kernwaarden spelen hierbij een belangrijke rol. Net zoals in de muziek de andere stemmen rond een vaste melodie bewegen, draaien keuzes in je leven vaak rond je belangrijkste waarden.

Cantus Firmus: eerlijkheid, vrijheid, familie, creativiteit
Stemmen rondom de Cantus Firmus: studie, werk, relaties, hobby’s

In het persoonlijke leven is de Cantus Firmus de stabiele melodie van je identiteit, waarden of levensrichting, terwijl ervaringen, keuzes en rollen de andere stemmen vormen die eromheen bewegen (polyfonie).

Heb jij de Cantus Firmus van je leven al te pakken of heb je deze al scherp?

Jan Groenendaal

Het bericht De Cantus Firmus als stabiele kern verscheen eerst op De Professionele Inspirator.

Jan Groenendaal

De wisselnoot als verassingselement

Een wisselnoot (ook wel wisseltoon genoemd) is een muzikale versiering waarbij een melodienoot kortstondig wordt afgewisseld door een aangrenzende toon (hoger of lager). Deze wisselnoot is eigenlijk te gast tussen twee verschillende akkoorden in. Het wordt ook wel als een korte dissonante genoemd en ervaren. Maar ook als een plotselinge aandachtvrager. Je wordt op het moment van de wisselnoot getriggerd.

Wissel noot als plotselinge verbinder

In de muziek verbinden wisselnoten twee stabiele tonen met elkaar. Dit betekent dat de wisselnoot in de categorie “onstabiel” valt. Toch zijn ze van muzikale grote waarde.
In organisaties zijn deze onstabiele noten ook te herkennen in de vorm van:
– Innovators
– Interim-managers
– Projectleiders
– Verandermanagers

De hierboven genoemde functies zijn niet altijd “onderdeel” van de organisatie maar zorgen voor overgang en ontwikkeling. Zonder wisselnoten klinkt muziek statisch.
Zonder veranderaars verstarreen organisaties.

Tijdelijke spanning die weer oplost

Een wisselnoot creëert tijdelijke spanning die weer oplost in harmonie. In organisaties zijn deze situaties te herkennen in de volgende situaties:
– Nieuwe ideeën brengen spanning
– Kritische stemmen schuren
– Experimenten voelen ongemakkelijk aan

“Spanning is geen storing in het systeem – het is muziek die onderweg is naar harmonie”

De tijdelijkheid van de wisselnoot

Wisselnoten zijn per definitie tijdelijk. Ze blijven niet hangen. In situaties zijn deze te herkennen in:
– Tijdelijke projecten
– Taskforces
– Innovatiehubs
– Crisisstructuren

Verantwoord gebruik wisselnoot door muzikanten

Een wisselnoot werkt alleen als de timing klopt, de wisselnoot goed oplost en past (passend gemaakt) binnen de toonsoort. In organisaties moet je dit soort toepassingen op momenten dat:
– Verandering moet aansluiten bij cultuur
– Innovaties moet aansluiten bij de strategie
– Kritiek moet constructief landen

Leiders als componist of dirigent

De leiders bepalen:
– Wanneer spanning welkom is
– Wanneer rust nodig is
– Wanneer een oplossing nodig is

Te veel wisselnoten is: chaos
Te weinig wisselnoten betekent: saaiheid

Een organisatie is niet te vergelijken met een statisch akkoord, maar een levende compositie. De vaste structuren zijn te vinden in de grondtonen. De cultuur is bepalend door de toonsoort.
De strategie is het voorgeschreven ritme.

En de wisselnoten? Dat zijn de mensen en initiatieven die beweging brengen in de organisatie.

Weet jij al of je in de rol zit van een wisselnoot en of je bijdraagt aan de levendigheid van de organisatie?

Jan Groenendaal

Het bericht De wisselnoot als verassingselement verscheen eerst op De Professionele Inspirator.

Jan Groenendaal

De doorgangsnoot als voorbeeld voor je loopbaan

De doorgangsnoot is in de muziek een noot die twee akkoordtonen met elkaar verbindt. Deze noot maakt een verbindingsbrug tussen de akkoorden. De noot is soms kort, soms “spannend” of “Wringend”. Maar het geeft de muziek ook beweging en richting. Zonder doorgangsnoten is de muziek statisch. De doorgangsnoten geven de muziek een flow.

Niet elke job is je eindbestemming

Sommige functies zijn geen “hoofddoel” maar een brug. Een startersfunctie is geen einddoel maar een brug naar beter of passender in je loopbaan. Het is een rol om ervaring op te doen.
Zie het als een project buiten je comfortzone. Het opent altijd nieuwe deuren. Waar een deur dicht gaat, gaat een raam open, zo wordt vaak gezegd.
Het lijkt in eerste instantie een job die niet ideaal is maar het scherpt je visie op wat je werkelijk zou willen in een job.

Met een doorgangsfunctie kom je erachter waar je goed in bent, wat je drijft en waar je energie van krijgt. Het maakt je loopbaan beter en muzikaler. Zo ook de doorgangsnoten in de muziek.
Ze zijn een onmisbare schakel om de muziek vloeiend te krijgen en aantrekkelijk.

Wellicht kun je voor jezelf al aangeven welke functies in je loopbaan gezien kunnen worden als doorgangsnoot. Waar heeft dit je gebracht?

De monteur die vliegtuigpiloot werd

In mijn jonge jaren heb ik voor Fokker Aircraft gewerkt. Daar had ik een collega monteur die heel graag piloot zou willen worden. Met zijn baan als monteur (doorgangsnoot) heeft hij de studie gevolgd en is uiteindelijk piloot geworden. Een prachtig voorbeeld van een vergelijking met een doorgangsnoot.
Of de archivaris die uiteindelijk een eigen rijschool is gestart. Allemaal voorbeelden die het vergelijk laten zien tussen je praktische loopbaan en de doorgangsnoten.

Hoe kom je van doorgangsfunctie naar je droombaan

Het meest functionele in de praktijk is nog het praten met je omgeving. Wat vinden je partner, vrienden, ouders of kinderen van jou als persoon. Zij zien waar jij goed in bent en waar je talent ligt.
Zij kunnen bevestigen wat zij in jou zien. En dat maakt je alleen maar sterk. Maak gebruik van het netwerk in jouw omgeving.

Weet jij al in welke job je bent beland? Is dit een doorgangsfunctie of je droombaan?

Jan Groenendaal

Het bericht De doorgangsnoot als voorbeeld voor je loopbaan verscheen eerst op De Professionele Inspirator.

Jan Groenendaal

Het fenomeen van de Enharmoniek

In de muziek komt het voor dat een noot dezelfde hoogte heeft maar een andere benaming. Een voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld de Cis en de Des of de Gis en de As.

De benaming van de noot is verschillend maar de toonhoogte is hetzelfde.
De drieklank des-eis-gis is de 6e trap op de f maar enharmonisch gelijk met de drieklank cis-eis-gis, die o.a. beschouwd kan worden als de 5e trap van Fis.
Door enharmonische verwisseling van deze drieklank kan gemoduleerd (verhoogd) worden van f naar Fis.

Horen en gehoord worden

In de communicatie gebeurt het maar al te vaak dat de gesproken taal door de “zender” in een andere toonsoort wordt begrepen door de ontvanger. Soms liggen woorden dicht bij elkaar en is de boodschap, net als toonsoorten, lastiger uit elkaar te halen. Dit resulteert in het langs elkaar heen praten.
Hierdoor ontstaan er in de praktijk vaak misverstanden in zowel het zakelijke leven alsook in het sociale en privé leven.

Net als een muzikant kan struikelen over enharmonische spelling, kunnen mensen in organisaties:
– langs elkaar heen praten
– denken dat iets “nieuw” is terwijl het een andere term wordt gebruikt voor iets wat er al is.

De context bepaalt de naam

In de muziek kiest de toonsoort of harmonische logica voor Cis of Des (zelfde noot). In organisaties doen cultuur, macht en geschiedenis hetzelfde: wat de een “strategie” noemt, heet elders “beleid; wat hier “innovatie” is, heet daar “verbetering”.
Het risico zit hier in de taalverwarring. Net als bij enharmonische notatie kunnen mensen denken dat er iets nieuw of anders gebeurt. En dit terwijl het slechts een andere spelling is.
Daardoor ontstaan misverstanden, overlap en soms onnodige conflicten.

Tegelijkertijd doet de naam er toe. In muziek is enharmoniek essentieel voor analyse: in organisaties bepaalt benaming toegang tot budget, status en invloed. Het klinkt hetzelfde, maar het werkt anders.

Organisaties zijn vaak enharmonisch: anders benoemd maar gelijk uitgevoerd. En precies datgene bepaald hoe effectief mensen samenwerken.
In organisaties is veel verschil slechts een andere spelling.
De organisatie speelt dezelfde noot, onder een andere naam. Verschillend geschreven maar hetzelfde geluid.

Voel jij je al begrepen in de enharmoniek van de organisatie of blijf je qua toonhoogte op verschillende toonladders communiceren?

Jan Groenendaal

Het bericht Enharmoniek gebruiken om afwisseling te creëren verscheen eerst op De Professionele Inspirator.

Jan Groenendaal

Polyfonie vraagt structuur 

Polyfonie is een muziekstijl die gekenmerkt wordt door meerstemmigheid. Hier klinken meerdere gelijkwaardige en onafhankelijke melodieën tegelijk. Dit in tegenstelling met homofonie waar een hoofdmelodie wordt begeleid. De canon en de fuga zijn mooie voorbeelden om hierbij te noemen. De techniek is ontstaan in de middeleeuwse kerkmuziek. Hoogtepunt van deze ontwikkeling was te noemen in de renaissance en de barok (zoals Bach). Het woord polyfonie komt uit het Grieks (veel stemmen).

Kenmerken van de polyfonie:

• Gelijkwaardigestemmen: Alle melodische lijnen zijn belangrijk en hebben een eigen betekenis (verhaal)
• Contrapunt: De stemmen bewegen vaak volgens strikte regels (contrapunt) en imiteren elkaar
• Oorsprong: Ontstond in de 11e eeuw met het organum en bloeide in de late middeleeuwen en renaissance

Hoe gaat de dirigent om met polyfonie

Dirigenten dirigeren polyfonische muziek vaak zonder dirigeerstok. Het leiden van een vocaal-ensemble a cappella, waarbij het neerkomt op primaire melodische expressie in alle stemmen van een polyfoon geheel , geschiedt in het algemeen beter zonder stok.  Hier wordt de buiging van hand, arm en pols ingezet. De bewegingen van de leider moeten hiermee de uitvoering van de uitvoerders voldoende duidelijk maken.

Polyfonie is te herkennen in organisaties

Zoals polyfonie in elke stem haar een eigen melodische lijn heeft zo heeft elke medewerker of elk team een eigen rol, expertise en perspectief in de organisatie.
Elke medewerker in de organisatie is van belang. Ook de schoonmaker en de klusjesman. Niemand is slechts “achtergrond”. Elke stem in de organisatie (polyfonie) draagt daadwerkelijk en inhoudelijk bij aan het eindresultaat.

In de muziek klinkt polyfonie goed wanneer stemmen op elkaar reageren en elkaar niet wegdrukken (geen concurrentie).
In organisaties werkt het goed wanneer afdelingen afstemmen, luisteren en elkaar niet wegdrukken. In organisaties noemt men dit ook wel eilandencultuur.
Harmonie ontstaat niet door gelijkheid maar door goede afstemming.
In voetbalelftallen zie je regelmatig dat een elftal te veel uit sterspellers bestaat (sterensemble). Er geen afstemming plaats vindt en elke speler afzonderlijk zijn/haar eigen doelen nastreeft.
Dit zal nooit leiden tot succes van zo’n team.

In de polyfonie (bijvoorbeeld bij Bach) is er vaak geen dominante melodie, maar wel structuur. In moderne organisaties zie je hetzelfde bij dienend of faciliterend leiderschap.
De leider is geen solo-instrument, maar de dirigent die ruimte creëert.

Polyfonie laat verschillende melodieën tegelijk bestaan, soms zelfs met spanning. Organisaties hebben verschillende belangen, meningen en doelen die niet altijd gelijk lopen.
Spanning is hierbij geen probleem maar een bron van creativiteit.

Een organisatie als polyfonie

Meerdere autonome stemmen die, binnen een gedeeld kader, samen betekenisvolle samenklank creëren 

Voel jij je al onderdeel van de polyfonie in je loopbaan of maatschappelijke positie?

Het bericht De kunst van de Polyfonie verscheen eerst op De Professionele Inspirator.

Jan Groenendaal

Syncope effecten

Met syncope wordt het ritme in de muziek beïnvloed. De te verwachten accenten worden verplaatst. Het hoofdaccent en nevenaccent worden als het ware verlegd.
Hierdoor wordt de gevoelsbeleving bij het beluisteren van de muziek anders. De melodie krijgt hierdoor een onverwacht andere karakter.

Je verwacht op het hoofdaccent en het nevenaccent de nadruk van de juiste noot op de juiste plek. Door een verschuiving van deze noten voelt de syncope spannend en onverwacht.
Het verschuiven van het accent wordt gerealiseerd door met een boogje de voorgaande noot te verlengen (zie plaatje hierboven).

Het ritme gaat “duwen” of ook wel “rollen” genoemd. Hierdoor wordt de melodie levendiger.

Een syncope creëert een sterke “groove” (het meeslepende, voelbare ritmische gevoel in muziek dat je doet bewegen en dansen) wordt veel toegepast in de funk, jazz, pop, hiphop en latin.
De syncope kan speels, rebels, relaxed of juist onrustig klinken, afhankelijk van tempo en stijl.
Het doorbreekt met name een strak, voorspelbaar ritme en houdt de luisteraar aandachtig en betrokken.

Herkenbaar in het dagelijks leven en op het werk
Met school/opleiding verwacht je een “normaal” pad in je levensloop. Maar de belangrijkste momenten in je levensloop komen onverwacht. Of dit nu in werk is of in het maatschappelijk leven.
Kansen doen zich ineens voor zonder daar maar enigszins op gerekend te hebben.

Dit geldt ook voor organisaties. Ook daar worden plotselinge kansen zichtbaar, komen er onverwacht knelpunten naar voren en doen zich onverwacht stress momenten voor.
Alles vergelijkbaar met de syncope. Je zou kunnen zeggen “de syncopen van het leven”.

Deze verstoringen/syncopen maken het leven vaak interessanter en betekenisvoller, gelijk aan de syncopen in de muziek.
Het geeft motivatie en ontwikkeling. Maar het geeft ook afwisseling en voorkomt sleur in werk en maatschappelijk leven.
Te veel verstoringen/syncopen geven chaos en onrust. Dit zal uiteindelijk stress en uitputting opleveren. Maar met een goede balans van verstoringen/syncopen geeft het energie en worden mensen gemotiveerd. Het biedt kansen en geeft mensen autonomie.

Zoals de syncope het muzikale ritme doorbreekt en verrijkt, zo doorbreken onverwachte gebeurtenissen het vaste ritme van het maatschappelijk en werkend leven – en geven ze het betekenis en beweging.

Wordt jij enthousiast van de syncope in het dagelijks leven? En krijg je er energie van? Of is er wellicht meer balans nodig tussen syncope en vast ritme?

Jan Groenendaal

Het bericht Syncope effecten verscheen eerst op De Professionele Inspirator.

Jan Groenendaal

De gevolgen van een alla breve 2/2 maat

Een vier/vierde maat, aangegeven met een hoofdletter C kan veranderd worden in een alla breve maat d.m.v. het plaatsen van een verticaal streepje door het centrum van de C.
Hierdoor veranderd de vier/vierde maat ineens in een twee/tweede maat. Daar door voel je de muziek in een slag met twee tikken en niet met vier kleine tikjes.
Bij een vier/vierde maat heb je een nevenaccent op de derde tel. Bij de twee/tweede maat komt dit nevenaccent te vervallen.
Hierdoor wordt het ritme anders en voelt het aan alsof een stuk van twee/tweede sneller gaat.
Er wordt geen aandacht meer gegeven aan detail maar aan de grote lijn.

In het dagelijks leven zou je de alla breve maat kunnen vergelijken met de grote lijn van je leven, levensloop of levensfase.
Jaren, periodes en keerpunten wegen zwaarder dan losse dagen.
Alles lijkt sneller te gaan, niet omdat het echt sneller is, maar omdat het in grotere eenheden aanvoelt.
De focus ligt hierdoor minder op de nadruk van de details maar meer op de richting en flow.

Technisch gezien dwingt de alla breve maat de componist en luisteraar om muziek te organiseren in structurele tijdseenheden in plaat van in detailmatige tellen.
Het is een maatsoort die de continuïteit, de voortstuwing en overzicht bevorderd (grote stappen snel thuis).

Organisaties kunnen hier een voorbeeld aan nemen

Tijdsorganisatie: tel-eenheid vs. KPI’s

• teleenheid= halve noot / in organisatie sturing op kwartalen / jaren
• besturing op grotere tijdseenheden / in organisatie KPI’s op hoofdlijnen (cashflow, maaktaandeel, groei)
• sub onderwerpen aanwezig maar niet leidend / in organisatie dagelijkse taken bestaan, maar bepalen niet de koers

Alla breve = strategische tijdschaal, i.p.v. operationele micromanagementschaal

Managementstijl: dirigeren in twee kwarts maat

• dirigent geeft richting, geen detailcommando’s / organisatie stuurt op visie, kaders, prioriteiten
• dirigent vertrouwt op impliciete subdivisie bij musici / organisatie vertrouwd op medewerkers
• corrigeert op structuurfouten, niet op elke noot / een organisatie  “in alla breve” vereist professionele autonomie op de werkvloer

Tempo en perceptie

• alla breve maat voelt sneller / in organisaties voelt het strategische tempo hoog (beslissingen volgen elkaar sneller op en minder uitgebreide goedkeuringslagen)
• Minder stilstand momenten / in organisaties niet per se meer werk, wel grovere besluitimpulsen

De hierboven genoemde voorbeelden geven aan welke keuzes organisaties kunnen maken. Het voorbeeld van de alla breve maat geeft hierbij richting aan organisaties en de keuzes die zij daarin maken. De klankkleur geeft daarbij de juiste richting en voorziet in het maken van de juiste keuzes.

Ben jij al toe aan een alla breve maat of wil je het bij een 4/4 houden?

Jan Groenendaal

Het bericht De gevolgen van een alla breve maat verscheen eerst op De Professionele Inspirator.

De kwintencirkel als model voor organisaties

De kwintencirkel is een hulpmiddel om muziek te transponeren. Met het transponeren verplaats je een muziekstuk naar een andere toonhoogte, waarbij alle noten evenveel omhoog of omlaag worden verschoven. Dit terwijl de onderlinge afstanden (intervallen) tussen de noten exact gelijk blijft.
Doel van deze transpositie is om de muzieksmaak te verhogen, de muziek te laten passen bij een specifieke stem (zanger) of en ander instrument of om muziek bespeelbaarder te maken zonder de melodie of harmonie te veranderen.

Een voorbeeld vanuit de muziek

Je wil van C groot (zie boven in het model) naar E groot. Dit is uitsluitend mogelijk om de toonsoortroute van C, G, D, A naar E af te leggen. Als je dit niet doet zegt je gehoor dat het niet mooi klinkt in de overgangen. Als je deze route wel aanhoudt zal je gehoor het volledig accepteren.

In organisaties wordt de kwintencirkel daarom steeds vaker als metafoor gebruikt om cyclische ontwikkelingen te realiseren of ritme en tempo van veranderingen op de juiste wijze te doseren.

Gebruik kwintencirkel metafoor

Binnen organisaties is het gebruik van deze metafoor dan ook op verschillende onderdelen toe te passen en te realiseren.
Onderwerpen waar je dan aan kunt denken zijn;

• Strategie
• Cultuur
• Structuur
• Processen
• Mensen & talent (ontwikkelsnelheid)
• Klanten
• Innovatie
• Omgeving / stakeholders

Meestal worden deze onderwerpen gekoppeld aan de kwintencirkel bij veranderingen. Je kunt dan denken aan een huidige situatie die moet transponeren naar een gewenste situatie,
van een competentie naar een verwante competentie of van een mindset naar een meer volwassen mindset.

Jonge/kleine organisaties en de kwintencirkel

Veelvuldig zie ik jonge/kleine organisaties de kwintencirkel niet volgen. Naast dat het in de muziek niet mooi klinkt zie je dat deze organisaties, met de beste intenties, daarmee ook afslagen missen en de veranderingen niet doorvoeren zoals harmonisch gewenst. Medewerkers zullen daar moeite mee hebben waardoor de veranderingen minder vlot verlopen en de intrinsieke motivatie deels gemist gaat worden.
De jonge/kleine organisaties lopen daar (deels) schade door en processen worden daarmee juist vertraagd.

Hoewel je soms denkt dat het volgen van de metaforische kwintencirkel “te lang” gaat duren blijkt dat de investering die je daarmee doet op langere termijn rendement heeft en onder aan de streep effectiever, sneller en humaner is.

Heb jij de kwintencirkel aan de muur hangen bij de huidige of komende veranderingen van jouw organisatie? Ik weet zeker dat het z’n rendement oplevert.

Jan Groenendaal

Het bericht De kwintencirkel als model voor organisaties verscheen eerst op De Professionele Inspirator.